W poprzednim artykule odpowiedzieliśmy na pytanie, czy ogłoszenie upadłości przedsiębiorcy oznacza automatyczne wypowiedzenie umów o pracę z pracownikami.
Teraz odpowiemy na pytanie czy w przypadku ogłoszenia upadłości pracownicy są w jakiekolwiek szczególny sposób chronieni, czy też są oni traktowani jak inni wierzyciele upadłego.

Ogłoszenie upadłości przedsiębiorcy oznacza, że jest on niewypłacalny tj. w największym uproszczeniu nie reguluje już wymagalnych zobowiązań.
Zazwyczaj upadły zalega wówczas również z wypłatami względem swoich pracowników. Czy w takim razie pracownicy są w jakikolwiek sposób zabezpieczeni, czy też są zaspakajani tylko z tzw masy upadłości, a jeżeli tak w jakiej kolejności?

W przypadku ogłoszenia upadłości pracodawcy, pracownicy traktowani są szczególnie, a to na gruncie ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy.

Ustawa ta chroni cześć roszczeń pracownika, którym jest osoba fizyczna:
• pozostająca z pracodawcą w stosunku pracy
• zatrudniona na podstawie umowy o pracę nakładczą;
• wykonująca pracę na podstawie umowy agencyjnej;
• wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której, zgodnie z ustawą z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145 i 1495), stosuje się przepisy dotyczące zlecenia,
• wykonuje pracę zarobkową na podstawie innej niż stosunek pracy na rzecz pracodawcy będącego rolniczą spółdzielnią produkcyjną, spółdzielnią kółek rolniczych lub inną spółdzielnią zajmującą się produkcją rolną
jeżeli z tego tytułu podlega obowiązkowi ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, z wyjątkiem pomocy domowej zatrudnionej przez osobę fizyczną.

Ochrona przewidziana przez ustawę przewiduje, że pracownikowi, którego pracodawca stał się niewypłacalny, na zasadach w niej określonych, część wynagrodzeń zostanie wypłacona z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych
Ochrona ta dotyczy:
a) wynagrodzenia za pracę;
b) wynagrodzenia za czas niezawinionego przez pracownika przestoju, za czas nie wykonywania pracy (zwolnienia od pracy) i za czas innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy wynagrodzenia za czas niezdolności pracownika do pracy wskutek choroby, o którym mowa w art. 92 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2019 r. poz. 1040, 1043 i 1495), (do 33 dni, a w przypadku pracowników ponad 50 lat – do 14 dnia)
c) wynagrodzenia za czas urlopu wypoczynkowego,
d) dodatku wyrównawczego, o którym mowa w art. 230 i 231 Kodeksu pracy;
za okres nie dłuższy niż 3 miesiące bezpośrednio poprzedzające datę wystąpienia niewypłacalności pracodawcy, a łączna kwota świadczeń za okres jednego miesiąca nie może przekraczać przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, obowiązującego na dzień złożenia zbiorczego wykazu, o którym mowa ustawie, lub wykazu uzupełniającego, albo na dzień złożenia wniosku, o którym mowa w art. 16 ust. 1. ustawy.

W mniejszym zakresie zaspakajane są roszczenia z tytułu:
b) ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy, o którym mowa w art. 171 § 1 Kodeksu pracy, przysługującego za rok kalendarzowy, w którym ustał stosunek pracy, oraz za rok bezpośrednio go poprzedzający – w wysokości jednokrotności miesięcznego przeciętnego wynagrodzenia o jakim mowa w ustawi,
c) odszkodowania, o którym mowa w art. 361 § 1 Kodeksu pracy i odprawy pieniężnej przysługującej na podstawie przepisów o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników świadczenie nie może przekraczać kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, o którym mowa w ust. 1, lub jego wielokrotności, w przypadku gdy roszczenie stanowi wielokrotność wynagrodzenia stanowiącego podstawę do jego ustalenia.

Wszelkie inne roszczenia pracownicze zaspakajane są w trybie postępowania upadłościowego, to jest w ramach likwidacji majątku i w kolejności wynikającej z przepisów prawa upadłościowego.

To w jakiej kolejności roszczenia ze stosunku pracy będą zaspokajane zależy od okresu jakiego dotyczą
a) czy okresu po ogłoszeniu upadłości,
b) czy okresu przed ogłoszeniem upadłości,
Roszczenia ze stosunku pracy przypadające za czas po ogłoszeniu upadłości, zgodnie z art. 230 ust. 2 prawa upadłościowego, są szczególnie uprzywilejowane – zaliczane są do tzw. kategorii zero – i podlegają zaspokojeniu na bieżąco, w pierwszej kolejności, w miarę likwidacji masy upadłości i posiadanych przez syndyka środków.

Szczególną ochronę pracowników przewiduje art. 346 p.u., jednakże dotyczy on jedynie pracowników wykonujących pracę na nieruchomości, statku lub w lokalu, który podlega sprzedaży w toku postępowania upadłościowego. W przypadku dokonania takiej sprzedaży, pracownikom wykonującym pracę na nieruchomości statku lub w takim lokalu, przysługuje pierwszeństwo zaspokojenia swoich roszczeń z sumy uzyskanej ze sprzedaży za okres trzech miesięcy przed sprzedażą, jednak nie więcej niż do wysokości trzykrotności minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Roszczenia pracownicze przypadające natomiast za czas przed ogłoszeniem upadłości i niezaspokojone z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, są z urzędu umieszczane przez syndyka (nie jest tu wymagane działanie pracownika) na liście wierzytelności ( art. 230 p.u.) i zaspakajane również w sposób szczególny, aczkolwiek mniej uprzywilejowany – już w pierwszej spośród czterech kategorii zaspokajania. Uprzywilejowanie to jest o tyle mniejsze, że do zaspokojenia tych roszczeń dojdzie dopiero po pokryciu bieżących kosztów postępowania i w proporcji wraz z innymi wierzytelnościami zaspakajanymi w pierwszej kategorii. Jego stopień zatem zależał będzie wprost od wielkości majątku upadłego.