Umorzenie długów konsumenckich
To proces, w którym Sąd decyduje o częściowym lub całkowitym umorzeniu długów, które nie zostały zaspokojone w toku postępowania upadłościowego. Postępowanie to, w stosunku osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej, nazywane jest upadłością konsumencką.
Podstawa ogłoszenia upadłości
W prawie polskim jedną z podstaw ogłoszenia upadłości jest niewypłacalność. Niewypłacalność zachodzi wtedy, gdy konsument, z uwagi na trudną sytuację majątkową, nie jest w stanie dokonać spłaty zadłużenia i sytuacja ta jest trwała.
Celem każdego wnioskodawcy wszczynającego postępowanie upadłościowe osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej jest osiągnięcie skutku w postaci umorzenia niespłacalnych długów względem wierzycieli.
Obowiązujące od 24 marca 2020 r. nowe przepisy o tzw. upadłości konsumenckiej, całkowicie odmieniły sposób procedowania sądów w tym postępowaniu, a tym samym odsunęły w czasie moment, w którym konsument może liczyć na umorzenie zaciągniętych długów.
O ile na gruncie poprzednio obowiązujących przepisów, sąd upadłościowy już na wstępnym etapie orzekał albo o ogłoszeniu upadłości dłużnika co praktycznie wiązało się z umorzeniem jego zobowiązań, albo wniosek o ogłoszenie upadłości już na tym etapie oddalał, o tyle obecnie oddalenie samego wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpić może jedynie wyjątkowo, ale decyzja o ewentualnym umorzeniu zobowiązań i warunkach tego umorzenia podejmowana jest na późniejszym etapie postępowania. Dopiero wówczas sąd może również orzec o odmowie oddłużenia, czyli odmowie umorzenia zobowiązań upadłego.
Oznacza to, że o ile na podstawie dotychczasowych przepisów dłużnik względem, którego sąd orzekł o ogłoszeniu upadłości miał praktycznie pewność, że jego zobowiązania prędzej czy później zostaną w mniejszym lub większym stopniu umorzone, o tyle obecnie takiej pewności nie ma, a w zakresie decyzji w przedmiocie umorzenia pozostaje on w niepewności praktycznie aż do zakończenia postępowania upadłościowego. Wydaje się, że to właśnie ten etap postępowania uwydatni jak istotną rolę w postępowaniu upadłościowym pełni profesjonalny pełnomocnik wnioskodawcy.
Zgodnie z nowelizacją prawa upadłościowego syndyk , po ogłoszeniu upadłości dłużnika, przeprowadzi likwidację majątku a uzyskane w ten sposób środki pieniężne przekazuje się na zaspokojenie roszczeń wierzycieli, którzy w określonym czasie zgłosili swoje wierzytelności. W dalszej kolejności, w zależności od indywidualnej oceny stanu majątkowego i sytuacji życiowej dłużnika, sąd może podjąć jedną z następujących decyzji zmierzających do oddłużenia.
Do oddłużenia może dojść poprzez:
Ustalenie planu spłaty wierzycieli
Plan spłaty wierzycieli, czyli swoisty plan ratalny, w którym oznaczy kwotę miesięcznej spłaty na rzecz wierzycieli i okres, przez jaki plan spłaty będzie obowiązywał. Sam okres spłaty ustalany jest przez Sąd i uzależniony jest przede wszystkim od postawy dłużnika i jego tzw. moralności płatniczej zarówno przed ogłoszeniem upadłości, jak i w toku postępowania upadłościowego. Sąd nie może jednak ustalić spłaty na okres dłuższy niż 36 miesięcy, z tym że w przypadku osób, które doprowadziły do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększyły jej stopień umyślnie, lub wskutek rażącego niedbalstwa, plan spłaty nie może być ustalony na okres krótszy od 36 miesięcy i dłuższy niż 84 miesiące.
Jeśli natomiast chodzi o wysokość „raty”, jaką ma dłużnik uiszczać w ramach planu spłaty wierzycieli, jest ona ustalana z uwzględnieniem:
- możliwości zarobkowych upadłego;
- konieczności utrzymania upadłego i osób pozostających na jego utrzymaniu oraz ich potrzeby majątkowe,
- wysokości niezaspokojonych wierzytelności,
- stopienia zaspokojenia wierzytelności w postępowaniu upadłościowym.
Trzeba zaznaczyć, że wysokie zaspokojenie wierzycieli w wyniku likwidacji majątku dłużnika, ma znaczący wpływ na czas trwania spłat. Jeżeli bowiem uda się spłacić wierzycieli w 70%, okres spłaty Sąd może ustalić plan spłaty maksymalnie na okres 1 roku, w przypadku zaspokojenia wierzycieli w 50% – okres ten nie może być dłuższy niż dwa lata.
Umorzenie zobowiązania bez planu spłaty wierzycieli
Sąd może umorzyć zobowiązania upadłego bez planu spłaty w przypadku wtedy, gdy sytuacja upadłego dłużnika w oczywisty sposób wskazuje, że jest on trwale niezdolny do dokonywania jakichkolwiek spłat na rzecz wierzycieli.
Warunkowe umorzenie zobowiązania bez ustalania planu spłaty wierzycieli
Jeżeli niezdolność upadłego do dokonywania jakichkolwiek w ramach planu spłaty wierzycieli nie ma charakteru trwałego (np. z powodu choroby), wówczas sąd może warunkowo umorzyć dług, o ile np. w ciągu najbliższych dwóch lat dłużnik nie powróci do pełni zdrowia.
Przedawnienie długu w upadłości
Zgodnie z ogólną zasadą wynikającą z przepisów kodeksu cywilnego, przedawniają się tylko roszczenia majątkowe, czyli takie, które można wyrazić w formie pieniężnej.
Dla roszczeń majątkowych termin przedawnienia wynosi 6 lat, natomiast dla roszczeń o świadczenia okresowe, takich jak płatność czynszu najmu lub raty leasingowej, termin przedawnienia wynosi 3 lata.
W kontekście art. 239a ustawy Prawa upadłościowego, zgłoszenie wierzytelności przez wierzyciela przerywa bieg terminu przedawnienia. Przerwanie biegu przedawnienia oznacza, że termin przedawnienia rozpoczyna się naliczać od nowa, od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o zakończeniu albo umorzeniu postępowania upadłościowego.
Dotychczasowy upływ terminu przedawnienia nie jest już brany pod uwagę. Dzięki temu wierzyciel zyskuje więcej czasu i może ponownie skutecznie domagać się spłaty roszczenia. W trakcie postępowania upadłościowego nie można rozpocząć postępowania egzekucyjnego ani żądać spłaty, ale po zakończeniu postępowania wierzyciel odzyskuje swoje prawa.
Czy podawać przedawnione długi we wniosku o ogłoszenie upadłości?
Zgodnie z art. 491(2) ustawodawca nie określił dokładnie, jakiego rodzaju długi powinny być uwzględnione w spisie.
Sam tekst przepisu sugeruje jednak, że należy uwzględnić w spisie długi, które uległy przedawnieniu. Jest to również logiczne, ponieważ przedawnienie długu nie oznacza, że dług ten całkowicie znika. Fakt, że zobowiązanie wobec określonego wierzyciela jest przedawnione, nie ma znaczenia. Jest to traktowane jako dług tak samo jak wszystkie inne długi uwzględnione w spisie.
Upadłość konsumencka, a umorzenie długu bankowego
Kredyt hipoteczny
Podczas rozpatrywania wniosku o upadłość konsumencką, Sąd dokona ustalenia składu oraz wartości majątku dłużnika, a następnie zarządzi jego sprzedaż.
Środki uzyskane ze sprzedaży mieszkania zostaną przekazane bankowi jako część spłaty kredytu hipotecznego. W ten sposób hipoteka zapisana w księdze wieczystej zostanie wykreślona, a upadłość konsumencka zapewnia możliwość umorzenia reszty długu. Jeśli środki ze sprzedaży przewyższają należności z tytułu kredytu hipotecznego, nadwyżka zostanie podzielona pomiędzy pozostałych wierzycieli.
Kredyt gotówkowy
Procedura upadłościowa dotycząca kredytu gotówkowego jest podobna do procedury dotyczącej kredytu hipotecznego, z wyjątkiem sposobu spłaty w trakcie upadłości konsumenckiej.
Kredyt gotówkowy jest spłacany zgodnie z harmonogramem spłaty z majątku lub dochodów upadłego. Jeśli majątek lub dochody są wystarczające, kredyt zostanie spłacony w całości. W przypadku braku wystarczających środków, pozostała część zadłużenia zostanie umorzona natychmiast po ogłoszeniu upadłości (jeśli upadły nie posiada majątku) lub po zakończeniu planu spłaty wierzycieli (jeśli upadły posiada majątek).
Po zakończeniu procedury upadłości konsumenckiej, osoby, które zostały już uwolnione od długów, mają prawo do zaciągania nowych kredytów. Jednak należy pamiętać, że każdy bank dokładnie przeanalizuje historię kredytową wnioskodawcy i na tej podstawie podejmie decyzję o przyznaniu kredytu.
Sprawdź nasze usługi: Upadłość Konsumencka
Odmowa umorzenia długów
Jak wyżej wspomnieliśmy, samo ogłoszenie upadłości konsumenckiej, nie daje obecnie jeszcze 100% pewności, że ostatecznie wszelkie zobowiązania dłużnika zostaną umorzone, a dłużnik będzie wolny od długu.
Ustawodawca nie pozwala bowiem skorzystać z dobrodziejstwa oddłużenia co do zasady osobom nieuczciwym, o niskiej moralności płatniczej. Oceny tej moralności i uczciwości postępowania dłużnika dokonuje się już w toku postępowania i ostatecznie wnioski z tej oceny wyrażane są przez sąd w treści postanowienia umorzenia długu dłużnika i ustaleniu planu spłaty wierzycieli.
Ustawodawca odmawia prawa do oddłużenia osobom, które doprowadziły do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększyły jej stopień celowo, w szczególności poprzez trwonienie majątku oraz celowo nie regulowały wymagalnych zobowiązań. Do takich zachowań zaliczyć można w szczególności zaciąganie pożyczek, chwilówek czy kredytów na podstawie sfałszowanych dokumentów, czy też świadome wyprzedawanie majątku za bezcen, celem uniemożliwienia lub utrudnienia jego licytacji przez wierzycieli. W takiej sytuacji Sąd może wydać postanowienie o odmowie ustalenia planu spłaty wierzycieli albo o warunkowym umorzeniu zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty.
Nie mogą również liczyć na oddłużenie osoby, które uzyskały umorzenie swoich zobowiązań w okresie 10 lat przed dniem ponownego złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, chyba że przemawiają za tym względy słuszności lub względy humanitarne.
Przeczytaj: Upadłość konsumencka – wymagane dokumenty – od pierwszego spotkania z prawnikiem do złożenia wniosku
Zobowiązania upadłego, które nie podlegają umorzeniu
Nie jest możliwe umorzenie długu alimentacyjnego, zobowiązań wynikających z odszkodowań za choroby, kalectwa lub śmierci, zobowiązania do zapłaty kar grzywny nałożonej przez sąd oraz do naprawienia szkód i zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, zobowiązania do zapłaty nawiązki lub świadczenia pieniężnego orzeczonych przez sąd jako środek karny, lub środek związany z poddaniem sprawcy próbie, a także wykonania obowiązku naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa lub wykroczenia stwierdzonego prawomocnym orzeczeniem.
Co więcej, zobowiązania, których upadły umyślnie nie ujawnił, również nie podlegają umorzeniu, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.
Pomoc prawna w oddłużeniu w ramach upadłości konsumenckiej, przygotowanie wniosku o ogłoszenie upadłości
Kancelaria Wilijewicz i Partnerzy oferuje wsparcie prawne zarówno dla osób prywatnych oraz byłych, jak i obecnych przedsiębiorców. W skład tej pomocy wchodzą między innymi: zapewnienie wymaganych dokumentów oraz przygotowanie wniosku o ogłoszenie upadłości, oraz sprawdzenie planu spłaty. W razie jakichkolwiek pytań zapraszamy do kontaktu.
