Celem każdego wnioskodawcy wszczynającego postępowanie upadłościowe osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej jest osiągnięcie skutku w postaci umorzenia niespłacalnych długów względem wierzycieli.

Obowiązujące od 24 marca 2020 r. nowe przepisy o tzw. upadłości konsumenckiej, całkowicie odmieniły sposób procedowania sądów w tym postępowaniu, a tym samym odsunęły w czasie moment, w którym konsument może liczyć na umorzenie zaciągniętych długów.

O ile na gruncie poprzednio obowiązujących przepisów, sąd upadłościowy już na wstępnym etapie orzekał albo o ogłoszeniu upadłości dłużnika co praktycznie wiązało się z umorzeniem jego zobowiązań, albo wniosek o ogłoszenie upadłości już na tym etapie oddalał, o tyle obecnie oddalenie samego wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpić może jedynie wyjątkowo, ale decyzja o ewentualnym umorzeniu zobowiązań i warunkach tego umorzenia podejmowana jest na późniejszym etapie postępowania. Dopiero wówczas sąd może również orzec o odmowie oddłużenia, czyli odmowie umorzenia zobowiązań upadłego.
Oznacza to, że o ile na podstawie dotychczasowych przepisów dłużnik względem, którego sąd orzekł o ogłoszeniu upadłości miał praktycznie pewność, że jego zobowiązania prędzej czy później zostaną w mniejszym lub większym stopniu umorzone, o tyle obecnie takiej pewności nie ma, a w zakresie decyzji w przedmiocie umorzenia pozostaje on w niepewności praktycznie aż do zakończenia postępowania upadłościowego. Wydaje się, że to właśnie ten etap postepowania uwydatni jak istotną rolę w postępowaniu upadłościowym pełni profesjonalny pełnomocnik wnioskodawcy.

Zgodnie z nowelizacją prawa upadłościowego, sąd po ogłoszeniu upadłości dłużnika w wyniku której z kolei syndyk przeprowadzi likwidację majątku ( o ile taki w ogóle istnieje), w zależności od indywidualnej oceny stanu majątkowego i sytuacji życiowej dłużnika może podjąć jedną z następujących decyzji zmierzających do jego oddłużenia:

1. Ustalić plan spłaty (swoisty plan ratalny), w którym oznaczy kwotę miesięcznej spłaty na rzecz wierzycieli i okres przez jaki plan spłaty będzie obowiązywał. Sam okres spłaty ustalany jest przez Sąd i uzależniony jest przede wszystkim od postawy dłużnika i jego tzw. moralności płatniczej zarówno przed ogłoszeniem upadłości jak i w toku postępowania upadłościowego. Sąd nie może jednak ustalić spłaty na okres dłuższy niż 36 miesięcy, z tym, że w przypadku osób, które doprowadziły do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększyły jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa, plan spłaty nie może być ustalony na okres krótszy od 36 miesięcy i dłuższy niż 84 miesiące.
Jeśli natomiast chodzi o wysokość „raty”, jaką ma dłużnik uiszczać w ramach planu spłaty wierzycieli, jest ona ustalana z uwzględnieniem:
a) możliwości zarobkowych upadłego;
b) konieczności utrzymania upadłego i osób pozostających na jego utrzymaniu oraz ich potrzeby majątkowe,
c) wysokości niezaspokojonych wierzytelności,
d) stopienia zaspokojenia wierzytelności w postępowaniu upadłościowym.
Trzeba zaznaczyć, że wysokie zaspokojenie wierzycieli w wyniku likwidacji majątku dłużnika , ma znaczący wpływ na czas trwania spłat. Jeżeli bowiem uda się spłacić wierzycieli w 70%, okres spłaty Sąd może ustalić plan spłaty maksymalnie na okres 1 roku, w przypadku zaspokojenia wierzycieli w 50% – okres ten nie może być dłuższy niż dwa lata.

2. Umorzyć zobowiązania bez planu spłaty, jednakże umorzenie takie nastąpić może w przypadku, gdy sytuacja upadłego dłużnika w oczywisty sposób wskazuje, że jest on trwale niezdolny do dokonywania jakichkolwiek spłat na rzecz wierzycieli

3. Warunkowo umorzyć zobowiązania bez ustalania planu spłaty, jeżeli niezdolność do dokonywania jakichkolwiek spłat na rzecz wierzycieli nie ma charakteru trwałego.

ODMOWA ODDŁUŻENIA

Jak wyżej wspomnieliśmy, samo ogłoszenie upadłości konsumenckiej i wydanie w tym przedmiocie postanowienia, nie daje obecnie jeszcze 100% pewności, że ostatecznie wszelkie zobowiązania dłużnika zostaną umorzone.
Ustawodawca nie pozwala bowiem skorzystać z dobrodziejstwa oddłużenia co do zasady osobom nieuczciwym, o niskiej moralności płatniczej. Oceny tej moralności i uczciwości postępowania dłużnika dokonuje się już w toku postępowania i ostatecznie wnioski z tej oceny wyrażane są przez sąd w treści postanowienia o umorzeniu zobowiązań dłużnika i ustaleniu planu spłaty wierzycieli.
Ustawodawca odmawia prawa do oddłużenia osobom, które doprowadziły do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększyły jej stopień celowo, w szczególności poprzez trwonienie majątku oraz celowo nie regulowały wymagalnych zobowiązań. Do takich zachowań zaliczyć można w szczególności zaciąganie pożyczek, chwilówek czy kredytów na podstawie sfałszowanych dokumentów, czy też świadome wyprzedawanie majątku za bezcen, celem uniemożliwienia lub utrudnienia jego licytacji przez wierzycieli. W takiej sytuacji Sąd może wydać postanowienie o odmowie ustalenia planu spłaty wierzycieli albo umorzenia zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty.
Nie mogą również liczyć na oddłużenie osoby, które uzyskały umorzenie swoich zobowiązań w okresie 10 lat przed dniem ponownego złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, chyba ze przemawiają za tym względy słuszności lub względy humanitarne